Harita Bilgisi

Harita

Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuşbakışı görünüşünün belli bir ölçeğe göre küçültülerek düzleme aktarılmış şeklidir.

Bir çizimin harita özelliği taşıyabilmesi için;

– Kuşbakışı görünüşü yansıtması,
– Bir ölçek dahilinde küçültülmesi,
– Bir düzleme aktarılması,

gerekir.

Haritası çizilen yerin görünüşü tam tepeden yansıtılmalı, çizim kuşbakışı yapılmaz ise şekilde bozulmalar olur ve harita özelliğini yitirip resim olur. Çizilen yerin düzleme aktarılırken kullanılan küçültme oranına ise ölçek denir.

Örnek:
Yeryüzünün bir bölümünün kuşbakışı olarak çizilmesiyle elde edilen şekillerin harita özelliği taşıyabilmesi için öncelikle aşağıdakilerden hangisi gereklidir?

A) Yükseklik değerlerinin verilmiş olması
B) Kullanılan işaretlerin açıklanmış olması
C) Eşyükselti eğrileriyle çizilmiş olması
D) Enlem – Boylam dairelerinin belirtilmiş olması
E) Çizimin belli bir ölçeğe göre yapılmış olması

Bir çizimin harita özelliği taşıyabilmesi için gereken şartlardan birisi de çizimin bir ölçeğe göre yapılmasıdır.
Yanıt E

Kroki

Bir yerin kuşbakışı görünüşünün göz kararı (ölçeksiz) ile küçültülerek düzleme aktarılmış şeklidir.

Dünya’nın şeklinden dolayı yeryüzü şekilleri düzleme tam olarak aktarılamaz. fiekil ve boyutlarda bozulmalar görülür. Bu durumun nedeni küresel şeklin düzleme aktarılmasındaki zorluklardır.

Örnek:
“Dünya haritaları yapılırken, kara ve denizlerin yerküre üzerindeki biçimleri ve genişlikleri tam olarak yansıtılmamakta ve boyutlarında gerçeğe uymayan bozulmalar olmaktadır.”

Bu durumun ana nedeni aşağıdakilerden hangisidir.

A) Dünyanın yuvarlak (geoid) olması
B) Başlangıç meridyeninin hatalı seçilmesi
C) Kullanılan ölçeğin küçük olması
D) Harita çiziminde kullanılan aletlerin yetersizliği
E) Birçok coğrafi özelliğin birlikte gösterilmesi

Çözüm:
Haritalarda meydana gelen bozulmaların temel nedeni Dünya’nın küresel şeklidir.
Yanıt A

Haritalardaki bozulmaların tek nedeni Dünya’nın şekli değildir. Gösterilen alan büyüdükçe, ölçek küçüldükçe yer şekillerindeki engebe arttıkça haritadaki bozulma artar.

Gerçek Alan

Yeryüzündeki bir bölgenin yerşekilleri ve eğimde hesaba katılarak hesaplanmasıdır.

İzdüşüm alan

Yükselti ve eğim ortadan kaldırılarak(her yer 0 metre kabul edilerek) hesaplanan alandır.

Ülkemizde gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki farkın en fazla olduğu bölge Doğu Anadolu Bölgesi farkın en az olduğu bölge İç Anadolu ve Marmara’dır. (En az olduğu bölüm Konya bölümüdür.)

Uyarı:Engebe gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki farkı ifade eder. Bu fark ne kadar fazla olursa çizimdeki bozulmada o derece artar.

Örnek:
Aşağıdaki illerin yüzey şekilleri göz önüne alındığında hangisinin gerçek alanıyla izdüşümsel alanı arası ndaki farkın diğerlerinden daha az olduğu söylenebilir?

A) Kastamonu B) Hakkari C) Rize D) fianlıurfa E) Ağrı

Çözüm:
Yüzey şekillerinin engebeli olduğu alanlarda gerçek alanla izdüşüm alan arasındaki fark artar. Düzlük alanlarda ise fark azalır.
Yanıt D

Örnek:
Bir yerin izdüşüm yüzölçümü arazideki yükseklikler ve çukurlar dikkate alınmadan, her yer düzlük kabul edilerek yapılan hesaplamalar sonucu elde edilir. Gerçek yüzölçümü ise bu yükseklik ve çukurluklar dikkate alınarak hesaplanır.

Buna göre, aşağıdaki ülkelerden hangisinin gerçek yüzölçümü ile izdüşüm yüzölçümü arasındaki fark en küçüktür?

A) Mısır B) Yunanistan C) İran D) Fransa E) Almanya

Çözüm:
Yüzey şekillerinin sade olduğu bölgelerde gerçek alan ile izdüşüm alanı arasındaki fark azdır. Mısır’ın yüzey şekilleri sade olduğundan fark azdır.
Yanıt A

Projeksiyon Yöntemleri

Haritalardaki bozulmaları en aza indirmek için geliştirilmiş yöntemlerdir.

1. Silindirlik Projeksiyon
Ekvator ve çevresinin çizimleri için uygun bir yöntemdir. Bozulma Ekvator’dan kutuplara doğru artar.

2. Konik Projeksiyon
Orta Kuşakta hataları en aza indirmek için uygulanan yöntemdir.

3. Düzlemsel Projeksiyon
Bu yöntemde çizimi yapılacak yere bir düzlem teğet tutularak çizim yapılır. Dar alanları detaylıca göstermek içinkullanılan bir yöntemdir. Dünya yüzeyinin düzleme temas ettiği yerlerde bozulma azalır.

Örnek:
Kuzey Kutup Noktasını merkez alan bir düzlem projeksiyonuna göre çizilmiş haritada aşağıdaki ülkelerin hangisinde bozulma en fazla olur?

A) Finlandiya B) Danimarka C) Kanada D) Hindistan E) Kazakistan

Çözüm:
Düzlem projeksiyonunda Ekvatora doğru hata payı artar. Verilen ülkeler içerisinde Ekvatora en yakın ülke Hindistan’dır. Hata payıda en fazla olan yerdir.
Yanıt D

Harita Çizilirken Dikkat Edilecek Hususlar

 

  • Haritanın kullanım amacı belirlenir
  • Çizimi yapılan yerin enlem ve boylamları belirlenir
  • Amaca uygun başlık konur
  • Ölçek belirlenir
  • Yön oku konulur
  • Çizimde kullanılacak şekil ve semboller (Lejand) belirlenir.Örnek:
    Bir bölgenin haritası çizilirken öncelikle aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesi gerekir?

    A) Haritanın kullanma amacının
    B) Haritanın çizim yönteminin
    C) Yararlanılacak işaretlerin
    D) Bölgenin enlem ve boylamının
    E) Bölgenin yükseltisinin

    Çözüm:
    Harita yapılırken kullanım amacı en önemli önceliktir. Diğerleri ondan sonra gelir.
    Yanıt A

 

Ölçek

Haritalardaki küçültme oranına ölçek denir. Ölçek kesir ve çizik olmak üzere 2′ye ayrılır.

Kesir ölçek

Küçültme oranı kesirle ifade edilir. Kesir ölçekte pay daima 1 olur. Paydadaki sayı küçültme oranını ifade eder.

1 / 300.000 1 / 750.000 gibi

Ölçek paydasıyla ölçek arasında ters orantı vardır. Ölçek paydası büyüdükçe ölçek küçülür.


Örnek:

Ölçeklerin;
I. 1 / 200.000
II. 1 / 300.000
III. 1 / 500.000
büyükten küçüğe doğru sıralanışı hangisinde doğru verilmiştir?

A) I>II>III
B) I> III >II
C) II> I >III
D) II > III > I
E) III > II > I

Çözüm:
Harita ölçeklerinde paydadaki sayı büyüdükçe ölçek küçülmektedir. Yani sayı büyük ölçek küçük sayı küçük ölçek büyük demektir.
Yanıt A

Yerden yükseldikçe görülen alan artarken ayrıntı azalmaktadır. Yani görülen alan ile ayrıntı ters orantılıdır.

Çizgi (Grafik) Ölçek

Harita üzerindeki uzunluğun gerçekte ne kadarlık bir uzunluğa eşit olduğunu bir doğru üzerinde gösteren ölçektir.

Uyarı:Bütün haritalardan yararlanarak;
– Konum belirlenir.
– Yön bulunur.
– Yerel saat hesaplamaları yapılır.
– Uzunluk ve alan hesaplamaları yapılır.

Uyarı:Sadece fiziki haritalarda yerşekilleri gösterilir, eğim
hesaplanabilir ve profil çıkarılabilir.

Ölçeklerin Karşılaştırılması

 




Örnek: “Kasabayı bütünüyle görebilmek için bir araçla gökyüzünde yükselmek gerekir. Ancak, yükseldikçe görülebilen alan büyürken, cisimler küçülür, yapılar birbirinden ayırt edilemez duruma gelir.”

Bu durum aşağıdakilerden hangisini açıklamaya iyi bir örnek olur?

A) Haritaların kullanışını
B) Haritaların işaretlenişini
C) Haritaların yönüne konuluşunu
D) Ölçek farkının haritaya etkisini
E) Görüş açısının değişmeyişini

Çözüm:
Yeryüzünden yükseldikçe görülebilen alan artarken ayrıntı azalır. Bu özellik ölçek farkıyla açıklanır.

Yanıt D

 

Örnek:
Küçük ölçekli haritalarla büyük ölçekli haritalar hangi bakımdan birbirinden farklıdır?

A) Yerşekillerini gösterme biçimi
B) Ayrıntıları gösterme gücü
C) Çizim yöntemi
D) Profil çıkarma yöntemi
E) Uzunluk hesaplama yöntemi

Çözüm:
Büyük ve küçük ölçekli haritaların arasındaki temel fark ayrıntıyı gösterme güçleridir.
Yanıt B

 

Örnek:
Bir ülkenin tümüyle gösterildiği bir fiziki duvar haritası ile aynı ülkenin tümüyle gösterildiği atlas sayfasındaki birfiziki harita,

I. Yükselti değerleri
II. Ayrıntıları gösterme gücü
III. Coğrafi koordinatlar
IV. Ölçek

özelliklerinden hangileri bakımından benzerlik gösterir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

Çözüm:
Aynı ülkenin iki farklı haritası çizilmiştir. Ülke aynı olduğu için yükselti değerleri ve coğrafi koordinatları aynıdır. Diğer maddeler ölçekle ilgili olduğu için farklılık gösterir.
Yanıt B

 

Örnek:
Bir atlasta kıtaları gösteren haritalar, eşit boyutlardaki sayfalara, sayfanın tümü kullanılarak çizilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki kıtalardan hangisine ait haritanın ölçeği en küçüktür?

A) Afrika B) Asya C) Kuzey Amerika D) Antarktika E) Avustralya

Çözüm:
Asya Kıtası’nın yüzölçümü diğerlerinden daha büyük olduğundan, öbür kıtaların çizileceği kağıtlarla eşit boyuttabir kağıda sığdırılması için küçük ölçekli bir harita çizilmelidir.
Yanıt B

Örnek:
Bir haritada yer alan;

I. bir yolun eğimi
II. bir ilin izdüşümsel alanı
III. bir akarsuyun uzunluğu

niceliklerinden hangileri haritanın ölçeğinden yararlanılarak hesaplanır?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

Çözüm:
Ölçekten yararlanarak izdüşüm alan ve akarsu uzunluğu hesaplanırken eğim hesaplaması yapılabilmesi için yükselti değerlerinin bilinmesi ve haritanın fiziki harita olması gerekir.
Yanıt E

Haritalarda Uzunluk ve Alan Hesaplamaları

a. Uzunluk Hesaplamaları

Uzunluk ve alan hesaplamalarında şekilde verilen üçgen yardımıyla hesaplamalar yapılabilir. Formülleri ezberlemek yerine daha kolay olan üçgen kullanılarak hesaplamaların yapılması kolaylık sağlar. Üçgen formüllerikullanırken bilinecek olan olay kısaca şöyledir; Verilen değerler altlı üstlü ise bölme işlemi Verilen değerler yan yana ise çarpma işlemi yapılır.


Örnek:
Bir harita üzerinde A ve B kentleri arasındaki uzaklık “C” olarak ölçülmüşse bu uzaklığın gerçek değeri (arazidekiuzunluğu) nasıl hesaplanır?

A) “C” harita ölçeğinin payı ile çarpılır.
B) “C” harita ölçeğinin paydasi ile çarpılır.
C) Harita ölçeği ile “C” toplanır.
D) Harita ölçeği ile “C” nin karesi çarpılır.
E) Harita ölçeği “C”ye bölünür.

Cevap:
GU = H.U X Ö.P olduğuna göre soruda verilenlerden
H.U yani C ölçek paydasıyla çarpılır.
Yanıt B

Harita Uzunluğunun Hesaplanması

Ölçeğin Hesaplanması;

Örnek:

Aşağıdakilerden hangisi için;

– İki nokta arasındaki gerçek uzaklığı harita üzerinde ölçülen uzaklıkla karşılaştırma
– Bir gölün belli bir haritadaki alanının başka bir haritadaki alanıyla karşılaştırma

işlemlerinden yararlanabilir?

A) Harita ölçeği hesaplama
B) Haritada kullanılan işaretlerin anlamını bulma
C) Haritanın yapılış amacını kestirme
D) Harita üzerinde yer saptama
E) Haritada gösterilen yer şekillerini belirleme

Çözüm:
I. ve II. öncülde kıyaslama yoluyla harita ölçeği hesaplanır.
Yanıt A

 

Örnek:
Bir Türkiye haritasında, 40° Doğu boylamının, 36°–42° Kuzey paralellerin arasında kalan kesimi 30 cm olarak ölçülmüştür.

Buna göre haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1/1.250.000
B) 1/1.910.000
C) 1/2.220.000
D) 1/3.330.000
E) 1/6.620.000

Çözüm:
36 – 42 kuzey paralelleri arasında 6 paralel farkı vardır. Her paralel arası 111 km olduğundan gerçek uzaklık 111×6=666 km olacaktır.

Yanıt D

 

Örnek:

İki kent arasındaki uzaklık 10 km dir. Bir haritada bu uzaklık 10 cm ile gösterildiğine göre bu haritanın ölçeği nedir?

A) 1/ 10.000
B) 1/ 25.000
C) 1/ 50.000
D) 1/ 100.000
E) 1/ 200.000

Çözüm:

Yanıt D

 

Örnek:

K Limanından hareket eden bir gemi, L’ye uğradıktan sonra M’ye ulaşmıştır. Geminin gittiği yol harita üzerinde KL arası 7 cm, LM arası ise 5 cm’dir.

Gemi bu yolculukta 60 km yol gittiğine göre üzerinde ölçüm yapılan haritanın ölçeği nedir?

A) 1/ 50.000
B) 1/ 200.000
C) 1/ 500.000
D) 1/ 700.000
E) 1/ 1.200.000

Çözüm:
Gidilen yol haritada 7+ 5=12cm olarak gösterilmiştir.
Buna göre;

Yanıt C

Alan Hesaplamaları

 

Yukarıda verilen üçgenin kullanımı aynen uzunlukta olduğu gibidir. Alan sorularında uzunluk sorularından farklıolarak (Öp)2 alınarak işlem yapılır.


Örnek:
Ölçeği 1/ 800.000 olan bir haritada 16 cm2 ‘lik yer tutan bir adanın gerçek alanı kaç km2 olur?

A) 1024 B) 1204 C) 1240 D) 1280 E) 1402

Çözüm:

Yanıt A

 

Örnek:
1/ 500.000 ölçekli haritada alanı 3 cm2 olan gölün gerçek alanı kaç km2′dir?

A) 135 B) 225 C) 450 D) 675 E) 750

Çözüm:

Yanıt D

 

Örnek:
1/ 2.000.000 ölçekli haritada bir gölün alanı 4,1 cm2 olarak ölçülmüştür. Bu gölün gerçek alanı kaç km2 dir?

A) 482 B) 820 C) 1640 D) 2700 E) 3280

Çözüm:

Yanıt C

Harita Alanının Hesaplanması

Örnek:

Gerçekte 72 km2 alana sahip olan bir baraj gölü 1/300.000 ölçekli haritada kaç cm2 ile gösterilir?
A) 8 B) 16 C) 24 D) 48 E) 216

Çözüm:

Yanıt A

Örnek:

1/ 400.000 ölçekli haritada gerçek alan› 48 km2 olan inşaat sahas› kaç cm2 ile gösterilir?

A)1 B)2 C)3 D)6 E)12

Çözüm:

Yanıt C

Ölçeğin Hesaplanması

Örnek:

Gerçekte 484 km2 olan göl haritada 4 cm2 ile gösterilmişse bu haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?

A)1/ 100.000
B) 1/ 1.000.000
C) 1 / 1.100.000
D) 1/ 12.100.000
E) 1/110.000.000

Çözüm:

Yanıt C

 

Örnek:

Haritada 8cm2 yer kaplayan alan gerçekte 200km2 ise bu haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?

A)1/ 500.000
B) 1/ 2.500.000
C) 1 / 5.000.000
D) 1/ 25.000.000
D) 1/ 50.000.000

Çözüm:

Yanıt A

Scroll Up
error: Content is protected !!